წმინდა იპატიოს ეკლესია გაგრაში, აბაათას ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ვარაუდობენ, რომ იგი VI-VII საუკუნეებში აიგო — პერიოდში, როდესაც ბიზანტია აქტიურად ამაგრებდა თავის საზღვრებს შავი ზღვის სანაპიროზე. როგორც ამ რეგიონის ადრეული ქრისტიანული ძეგლების უმეტესობა, ეს სამნავიანი ბაზილიკაც უხეშად დამუშავებული კირქვის ბლოკებითაა ნაგები. ეკლესიის სადა ფასადზე ერთადერთ დეკორატიულ ელემენტს შესასვლელის თავზე ამოკვეთილი ბოლნური ჯვარი წარმოადგენს. ეკლესია გაგრელი მღვდელმოწამე ჰიპატიოსის სახელზეა ნაკურთხი; გადმოცემის თანახმად, იგი ქალაქის მიდამოებში ქადაგებდა ქრისტიანობას და ბაზილიკის კედლების ქვეშ იყო დაკრძალული. XVI საუკუნეში, ოსმალეთის იმპერიის მხრიდან შავი ზღვის სანაპიროზე განხორციელებული თავდასხმებისა და რელიგიური ზეწოლის ფონზე, ეკლესიამ ფუნქციონირება შეწყვიტა და თითქმის სამი საუკუნის განმავლობაში მიტოვებული იყო. 1830 წელს რუსული ჯარების გადმოსხმის შემდეგ, ისტორიული ნაგებობა დენთის საწყობად გადააკეთეს. ყირიმის ომის (1853–1856) პერიოდში, ბრიტანული ფლოტის მხრიდან მომდინარე საფრთხის გამო, „აბაათას“ სიმაგრეები ააფეთქეს, გარნიზონმა კი ისინი მიატოვა. ამის შემდეგ სასწაულებრივად გადარჩენილ ეკლესიას ახალი განსაცდელი ელოდა. ომის შემდეგ, როდესაც თავდაცვითი ნაგებობების აღდგენა მიმდინარეობდა, ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე სამხედრო ჰოსპიტალი მოეწყო, ეკლესია კი კვლავ საწყობად გადაკეთდა. მხოლოდ 1902 წელს, პრინცესა ევგენია მაქსიმილიანოვნა რომანოვსკაიას (ოლდენბურგის პრინცის მეუღლის) ინიციატივით, აღდგა შენობის კამარა და განახლდა ღვთისმსახურება.
გაგრა. წმინდა ჰიპატიუსის ეკლესია
