საქართველოს სამხედრო გზა. სტეფანწმინდა

ამ ღია ბარათზე გამოსახულია დაბა სტეფანწმინდა, რომელიც საქართველოს ჩრდილოეთ ნაწილში, თბილისიდან ჩრდილოეთით 165 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. არქეოლოგიური აღმოჩენები ადასტურებს, რომ აქ ხალხი ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან სახლობდა. 1877 წელს დაბის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ცნობილი „ყაზბეგის განძი“, რომელიც აქემენიანთა ეპოქის (ძვ. წ. VI–IV სს.) დაახლოებით 200 ნივთს (მათ შორის ბრინჯაოს ფიგურებსა და რიტონებს) მოიცავდა. …რაც მყინვარწვერის ძირში უძველესი დასახლებისა და რელიგიური კულტის არსებობას ადასტურებს. XIV საუკუნეში, დასახლების ზემოთ მდებარე მთის ტერასაზე, გერგეტის წმინდა სამების ეკლესია აიგო. მტრის შემოსევების დროს (მაგალითად, XVIII საუკუნეში თბილისზე სპარსელთა თავდასხმებისას) საქართველოს უმთავრესი ეროვნული და ქრისტიანული სიწმინდეები — მათ შორის წმინდა ნინოს ჯვარი — უსაფრთხოების მიზნით აქ, მიუდგომელ მთებში გადმოჰქონდათ. ა. ს. პუშკინმა ამ ადგილს ლექსი „მონასტერი ყაზბეგზე“ მიუძღვნა მას შემდეგ, რაც საქართველოს სამხედრო გზით მგზავრობისას ეს ეკლესია იხილა. დაბის თანამედროვე სახელწოდება — სტეფანწმინდა — მოგვიანებით, XVIII საუკუნეში გაჩნდა. ქართულიდან თარგმნისას ეს სახელი „წმინდა სტეფანეს“ ნიშნავს. სახელწოდება უკავშირდება ბერ სტეფანს, რომელიც აქ ცხოვრობდა და ადგილობრივი მოსახლეობა მეწყრის შესახებ გაფრთხილებით გადაარჩინა.