თუმანლი-კელის ტბა და კლუხონის უღელტეხილის თოვლიანი მთები

ტბა ტუმანლი-კელი მდებარეობს მდინარე გონაჩხირის ხეობაში, ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, დომბაის საკურორტო დასახლების მახლობლად. ტბის წარმოშობის ზუსტი ისტორია უცნობია; ყველაზე გავრცელებული სამეცნიერო თეორიის თანახმად, ტბა ტუმანლი-კელი მორენული წარმოშობის უძველესი წყალსატევის ნაშთს წარმოადგენს. ტბის წყლის დონეს მყინვარების დნობის წყალი ინარჩუნებს. წყლის მასივი დაახლოებით 2000 წლისაა. ტბის სიგრძე 275 მეტრია, სიგანე 120 მეტრი, საშუალო სიღრმე კი 4 მეტრი. სახელწოდება „ტუმანლი-კელი“ ყარაჩაულიდან ითარგმნება, როგორც „ნისლიანი ტბა“, რაც სრულიად შესაფერისი სახელია. დახურული ქვაბულის უნიკალური მიკროკლიმატის გამო აქ ყოველდღიურად, დილა-საღამოს, ნისლი წარმოიქმნება: ზაფხულში მზე წყლის ზედა ფენას +18–20°C-მდე ათბობს — რაც ასეთი სიმაღლისთვის გასაკვირად მაღალი ტემპერატურაა, — მაშინ, როდესაც ღამით მთის ჰაერი სწრაფად ცივდება. წარმოქმნილი ნისლი განპირობებულია დღისა და ღამის ტემპერატურულ სხვაობით, ასევე — წყლის ზედაპირსა და მის თავზე არსებულ ჰაერის ფენას შორის არსებული კონტრასტით.