თამარას ციხე მდებარეობს დარიალის ხეობაში, მდინარე თერგის ნაპირებზე. სტრაბონის თანახმად, აქ გამაგრების შესახებ პირველი ცნობები ძვ.წ. I საუკუნით თარიღდება. კუმანიის ციხესიმაგრის, საქართველოს სამეფოს აღმოსავლეთ ავანპოსტის, შესახებ რომაელი მწერლის, პლინიუს უფროსის (ახ.წ. I საუკუნე) ქრონიკებშია მოხსენიებული. თუმცა, ეს ციხესიმაგრეები დაინგრა და მეფე ვახტანგ გორგასალი (440-502) იძულებული გახდა, მე-5 საუკუნეში ალანებისგან თავის დასაცავად ახალი ციხესიმაგრე აეშენებინა. მე-12 საუკუნეში ციხესიმაგრე მეფე დავით აღმაშენებელმა (1073-1125) გაამაგრა. სახელწოდება „თამარ დედოფლის ციხე“ გაცილებით გვიან გაჩნდა. 1841 წელს პოეტმა მიხეილ ლერმონტოვმა დარიალის ხეობა მოინახულა და პოემა „თამარა“ დაწერა, თუმცა ისტორიული დოკუმენტები არ ადასტურებს რაიმე კავშირს შუა საუკუნეების დედოფალსა და ამ ციხესიმაგრეებს შორის.დასავლეთის კედლის ნანგრევები და სხვა კედლის ნაგებობების კვალი დღემდეა შემორჩენილი. შემორჩენილ კედელზე სამი საგუშაგო კოშკია აღმართული. ციხის ეზოში დამხმარე ნაგებობების საძირკველი შემორჩენილია.
თამარ მეფის კოშკი
