გაგრის ტერიტორიაზე დასახლების ისტორია ორ ათასწლეულზე მეტს მოიცავს. ძვ. წ. I საუკუნეში დაარსებული როგორც ბერძნული კოლონია ტრიგლიტე, მოგვიანებით იგი პონტოს ელინისტური სამეფოს გავლენის ქვეშ მოექცა; ახ. წ. 65 წელს ქალაქი რომმა დაიპყრო და მას ნიტიკა უწოდა. ახ. წ. 395 წელს რომის იმპერიის გაყოფის შემდეგ, ქალაქი ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. შუა საუკუნეებში გაგრა ცნობილი იყო გენუელი ვაჭრებისთვის, რომლებიც მის ნავსადგურს სავაჭრო მიზნებისთვის იყენებდნენ. სახელწოდება „გაგრა“ პირველად გვხვდება 1308 წელს იტალიელი კარტოგრაფის, პიეტრო ვისკონტის (იგივე ვესკონტეს) მიერ შედგენილ რუკაზე, რომელიც ვენეციაში, მარჩიანას ბიბლიოთეკაში ინახება. გაფართოებადმა ოსმალეთის იმპერიამ გაგრა XVI საუკუნეში დაიპყრო; დასავლეთევროპელი ვაჭრების შემდგომმა გაძევებამ ქალაქის ხანგრძლივი დაცემა გამოიწვია. XIX საუკუნეში ქალაქზე კონტროლის მოსაპოვებლად ოსმალეთისა და რუსეთის იმპერიები იბრძოდნენ, თავად ქალაქის მდგომარეობა კი სულ უფრო უარესდებოდა — 1866 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა სულ რაღაც 616 ადამიანს შეადგენდა. საბოლოოდ, გაგრა 1877–1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს განადგურდა. გაგრის აღორძინება 1901 წელს დაიწყო, როდესაც რომანოვების ნათესავმა, პრინცმა ალექსანდრე ოლდენბურგელმა, დაინახა ადგილობრივი სუბტროპიკული კლიმატის პოტენციალი და მოიპოვა იმპერიის მხარდაჭერა ხმელთაშუა ზღვის რივიერას მსგავსი ელიტური კურორტის შესაქმნელად; ამან გაგრას „რუსული ნიცის“ სახელი მოუტანა. კურორტის განვითარების ფარგლებში ჩატარდა ტერიტორიის დაშრობისა და მალარიასთან ბრძოლის ღონისძიებები; აშენდა ნავმისადგომი, სატელეგრაფო და ელექტროქსელები, წყალმომარაგების სისტემა, სუბტროპიკული პარკი, სასტუმროები და ინფრასტრუქტურის სხვა ობიექტები. კურორტი ოფიციალურად 1903 წლის 9 იანვარს, რესტორან „გაგრიფშში“ გაიხსნა. რევოლუციებისა და სამოქალაქო ომის შემდეგ ბოლშევიკებმა კურორტი დაა-სახელმწიფოეს, ლენინმა კი იგი მუშათა კლასის გამაჯანსაღებელ ადგილად განსაზღვრა. საბჭოთა პერიოდში გაგრა შავი ზღვის სანაპიროს მნიშვნელოვან გამაჯანსაღებელ კურორტად და ტურისტულ ცენტრად იქცა, ამავდროულად კი, მეორე მსოფლიო ომის დროს, დაჭრილი სამხედრო მოსამსახურეების სარეაბილიტაციო ცენტრის ფუნქციას ასრულებდა. ომის შემდგომმა აღდგენითმა სამუშაოებმა ხელი შეუწყო ქალაქის შემდგომ განვითარებასა და ისეთი მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ღირსშესანიშნაობების შექმნას, როგორიცაა გაგრის კოლონადა (რომელიც 1956 წლის 23 იანვარს გაიხსნა).
გაგრა
