ტფილისი. ვანკის ტაძარი

ვანკის საკათედრო ტაძარი თბილისის სომხური საზოგადოების მთავარი ეკლესია და ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რელიგიური ნაგებობა იყო მე-20 საუკუნემდე. ის ძველი ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა, სადაც ამჟამად ათონელის ქუჩა გადის. სიტყვა „ვანკი“ სომხურ ენაზე „მონასტერს“ ნიშნავს. დღეს ეკლესიის ადგილას 104-ე სკოლაა განთავსებული, რომლის მახლობლადაც ტაძრის სამრეკლოს ნაწილია შემორჩენილი. ვარაუდობენ, რომ ვანკის საკათედრო ტაძარი მე-16 საუკუნეში ტფილისის სომხურმა თემმა დააარსა. პოპულარული თეორიის თანახმად, 1480-1500 წლებში აქ უკვე არსებობდა პატარა მონასტრის ეკლესია, რომელიც მე-16 და მე-17 საუკუნეებში გაფართოვდა. ვანკის საკათედრო ტაძარი აღწერა ფრანგმა მოგზაურმა ჟან შარდენმა (1643-1714), რომელიც 1672 წელს ტფილისს ეწვია. მისი გადმოცემით, ტაძრის მშენებლობა თურქი ფაშას დამსახურება იყო, რომელმაც სამშობლო დატოვა და ქრისტიანობა მიიღო. მე-18 საუკუნისთვის ვანკის საკათედრო ტაძარი ტფილისის უდიდეს სომხურ ეკლესიად იქცა. მას მართკუთხა ფორმა ჰქონდა და სამნავიანი ჰქონდა. ეკლესიის სამრეკლო საკათედრო ტაძრის გვერდით მდებარეობდა. შიგნით ეკლესიას სამი საკურთხეველი ჰქონდა, კედლები კი ღვთისმშობლის, მოციქულების და წმინდა გრიგოლ განმანათლებლის ფრესკებით იყო მორთული. ტაძრის მახლობლად დაკრძალულნი არიან სომხეთის, საქართველოსა და რუსეთის ისტორიის გამოჩენილი მოღვაწეები: გრაფი მიხაილ ლორის-მელიქოვი (1824-1888), მთავარეპისკოპოსი გაბრიელ აივაზოვსკი (1812-1880), ალექსანდრე მანთაშევი (1842-1911) – მხატვარ ივან კონსტანტინოვიჩ აივაზოვსკის ძმა, ნავთობის მრეწვეელი და ქველმოქმედი და მრავალი სხვა. სამწუხაროდ, ეკლესია 1930 წელს დაანგრიეს.