ტფილისი. მოედანი და სემინარია

ტფილისის სასულიერო სემინარია დაარსდა 1817 წელს, თუმცა მისი მუდმივი შენობა მხოლოდ ორი ათწლეულის შემდეგ, 1838 წელს აშენდა. ეს შენობა მდებარეობდა იმდროინდელ პუშკინსკაიას ქუჩაზე, დღევანდელი თავისუფლების მოედნის ტერიტორიაზე. პროექტი შეიმუშავეს ძმებმა ჯოვანი ბერნარდაციმ (1782–1842) და ჯუზეპე ბერნარდაციმ (1788–1840). სემინარიას ზოგჯერ „ზუბალოვის სახლს“ უწოდებდნენ, მისი მფლობელის სახელით. 1872 წელს, დიდი თავადის, მიხაილ ნიკოლაევიჩის (1832–1909) ინიციატივით, ყველა სემინარიაში ქართული ენის სწავლება აიკრძალა და რუსული ენა სწავლების ერთადერთ ენად იქცა. სემინარიელების ცხოვრება მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ მიმდინარეობდა: მათ ეკრძალებოდათ სემინარიის ნებართვის გარეშე დატოვება, საჯარო ზეიმებში მონაწილეობა, თეატრებში დასწრება, შეხვედრების ჩატარება ან „არასანდო“ ლიტერატურის კითხვა. სტუდენტებს მუდმივად აკვირდებოდნენ, მათ საცხოვრებელ ადგილებსა და პირად ნივთებს კი რეგულარულად ჩხრეკდნენ აკრძალული წიგნების აღმოსაჩენად. შიდა წესების დარღვევა მკაცრად ისჯებოდა: მცირე დანაშაულისთვის საყვედური გამოდიოდა, ხოლო უფრო სერიოზული დანაშაულისთვის შეიძლებოდა რამდენიმე დღით პატიმრობა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ან სემინარიიდან გარიცხვა, ხელახლა შესვლის შესაძლებლობით ან მის გარეშე. ტფილისის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებულებს შორის იყვნენ მომავალი საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწეები: იოსებ ჯუღაშვილი (ჩარიცხული 1894 წლის 2 სექტემბერს, გარიცხული 1899 წელს, ბოლო კურსზე) და ანასტას მიკოიანი (ჩარიცხული 1906 წელს). სემინარია არა მხოლოდ რელიგიურ განათლებას, არამედ ჰუმანიტარული საგნების ფართო სპექტრსაც ასწავლიდა: იქ რიტორიკა, ისტორია, ლიტერატურა, მათემატიკა და უცხო ენები – ფრანგული და გერმანული – ისწავლებოდა. 1912 წელს სემინარია ცკნეცკაიას ქუჩაზე (ახლანდელი ჭავჭავაძის გამზირი) ახალ შენობაში გადავიდა და ძველი შენობა „მეფის ოთახებად“ გადაკეთდა. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ სემინარია დაიხურა და შენობა რეკვიზირებული იქნა. 1950 წლიდან პუშკინსკაიას ქუჩაზე მდებარე ძველი სემინარიის შენობაში ქართული ხელოვნების მუზეუმია განთავსებული.