კავკასიელები. ტფილისი. აისორი, რომელიც აგურებს ზიდავს

მე-19 საუკუნეში რუსეთის იმპერიაში ასურელებს „აისორებს“ უწოდებდნენ. იმიგრანტების პირველი მნიშვნელოვანი ტალღა საქართველოში, ტფილისში, მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში ჩავიდა. ისინი სპარსეთიდან (ირანიდან) და ოსმალეთის იმპერიიდან იყვნენ ჩამოსული ხალხი, რომლებიც რუსეთსა და სპარსეთს შორის თურქმენჩაის ზავის (1828) შემდეგ უსაფრთხოებას ეძებდნენ. ეს შეთანხმება ხელს უწყობდა სპარსელი ქვეშევრდომების, მათ შორის ასურელი ქრისტიანების, რუსეთის იმპერიის ტერიტორიაზე გადასახლებას. XIX საუკუნის ბოლოსთვის ტფილისში ასურული თემი დაახლოებით 5000 ადამიანამდე გაიზარდა. თემს ჰქონდა ასურული ეკლესია და სამკლასიანი სამრევლო სკოლა – ენის, რწმენისა და კულტურული იდენტობის შენარჩუნების მნიშვნელოვანი ცენტრები. XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში ასურელები უკვე გამოსცემდნენ გაზეთს „მადინჰა“ („აღმოსავლეთი“) მშობლიურ ენაზე.